Refluks – czym jest i jak wpływa na organizm?

Refluks to dolegliwość, która dotyka coraz większej liczby osób, zarówno dorosłych, jak i dzieci. Zjawisko to polega na cofaniu się treści żołądkowej do przełyku, co wywołuje nieprzyjemne objawy i może prowadzić do poważniejszych powikłań zdrowotnych. Współczesna medycyna poświęca wiele uwagi diagnostyce i leczeniu refluksu, ponieważ nieleczony problem może znacząco obniżyć jakość życia.

Poniżej przedstawiamy specjalistyczne informacje na temat tego, czym jest refluks, jakie są jego przyczyny, objawy, metody diagnostyki oraz skuteczne sposoby leczenia.

Refluks – definicja i mechanizm powstawania

Refluks żołądkowo-przełykowy (GERD – gastroesophageal reflux disease) to stan, w którym dochodzi do przedostawania się kwaśnej treści żołądkowej do przełyku. U zdrowej osoby dolny zwieracz przełyku pełni funkcję zastawki, uniemożliwiając cofanie się pokarmu. Gdy jego funkcja jest osłabiona, kwas solny oraz enzymy trawienne dostają się do przełyku i powodują podrażnienia.

Refluks nie zawsze oznacza chorobę – sporadyczne cofanie się treści pokarmowej może zdarzyć się u każdego, np. po obfitym posiłku. Jednak gdy objawy pojawiają się często, mówimy o przewlekłym refluksie wymagającym diagnostyki.

Objawy refluksu

Najbardziej charakterystycznym objawem jest zgaga, czyli uczucie pieczenia w okolicy mostka. Jednak refluks może manifestować się także innymi symptomami, które nie zawsze są oczywiste. Do najczęstszych objawów refluksu należą:

• uczucie cofania się treści żołądkowej do gardła,
• kwaśny lub gorzki posmak w ustach,
• ból w klatce piersiowej przypominający dolegliwości kardiologiczne,
• przewlekły kaszel, szczególnie w nocy,
• chrypka i podrażnienie gardła,
• trudności w połykaniu.

Warto podkreślić, że refluks może mieć objawy pozaprzełykowe. Należą do nich zapalenia zatok, problemy z krtanią, a nawet zaostrzenie astmy oskrzelowej.

Przyczyny refluksu

Powstawanie refluksu ma związek z wieloma czynnikami, które wpływają na funkcjonowanie dolnego zwieracza przełyku oraz na wydzielanie kwasu żołądkowego. Do najczęstszych przyczyn refluksu zaliczamy:

• niewłaściwą dietę – spożywanie tłustych potraw, czekolady, kawy, alkoholu i ostrych przypraw,
• otyłość – nadmierna masa ciała zwiększa ciśnienie w jamie brzusznej, co sprzyja cofaniu się treści,
• ciąża – zmiany hormonalne i ucisk macicy na żołądek mogą wywołać refluks,
• palenie papierosów – nikotyna osłabia działanie zwieracza przełyku,
• leki – niektóre preparaty, np. stosowane w nadciśnieniu czy astmie, mogą nasilać refluks,
• wady anatomiczne – przepuklina rozworu przełykowego przepony jest jedną z częstych przyczyn refluksu.

Diagnostyka refluksu

Aby potwierdzić refluks, lekarz wykorzystuje różne metody diagnostyczne. Najczęściej stosowane to:

• gastroskopia – pozwala ocenić błonę śluzową przełyku i żołądka, a także stwierdzić obecność nadżerek,
• pH-metria przełykowa – mierzy poziom kwasowości w przełyku przez całą dobę,
• manometria przełyku – ocenia sprawność pracy mięśni przełyku i zwieracza dolnego,
• badania obrazowe – np. RTG z kontrastem w wybranych przypadkach.

Prawidłowa diagnostyka refluksu pozwala dobrać odpowiednią terapię i zapobiec powikłaniom.

Powikłania nieleczonego refluksu

Refluks, który nie jest leczony, może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Najczęstsze powikłania to:

• zapalenie przełyku – przewlekłe drażnienie kwasem prowadzi do stanu zapalnego,
• zwężenie przełyku – bliznowacenie tkanek powoduje trudności w połykaniu,
• przełyk Barretta – stan przedrakowy, w którym komórki przełyku ulegają zmianom,
• zwiększone ryzyko raka przełyku – długotrwały refluks jest jednym z głównych czynników ryzyka tego nowotworu.

Leczenie refluksu

Leczenie refluksu jest wieloetapowe i zależy od stopnia zaawansowania choroby. Najczęściej stosuje się:

1. Zmiana stylu życia i diety
   • unikanie obfitych posiłków,
   • rezygnacja z potraw tłustych, kawy, alkoholu i czekolady,
   • jedzenie mniejszych porcji, ale częściej,
   • unikanie leżenia bezpośrednio po posiłku,
   • redukcja masy ciała.
2. Farmakoterapia
   • inhibitory pompy protonowej (IPP) – zmniejszają wydzielanie kwasu żołądkowego,
   • antagoniści receptora H2 – redukują kwasowość soku żołądkowego,
   • leki prokinetyczne – wspomagają opróżnianie żołądka i poprawiają motorykę przewodu pokarmowego.
3. Leczenie chirurgiczne
   W przypadku braku skuteczności leczenia farmakologicznego stosuje się zabiegi chirurgiczne, np. fundoplikację. Zabieg polega na wzmocnieniu dolnego zwieracza przełyku i ograniczeniu cofania się treści żołądkowej.

Refluks u dzieci

Refluks występuje również u niemowląt i małych dzieci. W większości przypadków ma charakter przejściowy i ustępuje samoistnie do pierwszego roku życia. Objawia się ulewaniem, drażliwością czy problemami z przyrostem masy ciała. W przypadku starszych dzieci refluks może wymagać dokładnej diagnostyki i wprowadzenia leczenia podobnego jak u dorosłych.

Profilaktyka refluksu

Aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia refluksu, warto przestrzegać kilku zasad:

• utrzymywać prawidłową masę ciała,
• stosować zbilansowaną dietę,
• unikać późnych i ciężkostrawnych kolacji,
• spać z lekko uniesioną górną częścią tułowia,
• ograniczać używki takie jak alkohol i papierosy.

Refluks to powszechna dolegliwość, która może mieć poważne konsekwencje zdrowotne, jeśli nie zostanie rozpoznana i odpowiednio leczona. Objawy takie jak zgaga, kaszel czy chrypka nie powinny być bagatelizowane. Wczesna diagnostyka refluksu oraz wdrożenie odpowiedniego leczenia pozwalają skutecznie kontrolować objawy i zapobiegać powikłaniom.

Dbając o zdrowy styl życia, właściwą dietę oraz regularne kontrole medyczne, można znacząco zmniejszyć ryzyko wystąpienia refluksu i poprawić komfort codziennego funkcjonowania.